Với hơn 70 triệu người dùng Internet, Việt Nam đang trở thành “mảnh đất màu mỡ” cho các đối tượng tội phạm công nghệ cao. Theo quan sát của GMNC, lừa đảo trực tuyến không còn là những thủ thuật thô sơ mà đã biến tướng thành các kịch bản tâm lý tinh vi, đánh thẳng vào lòng tham, sự sợ hãi hoặc lòng trắc ẩn của người dùng. Dựa trên dữ liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông, GMNC phân tích 16 hình thức lừa đảo phổ biến được chia làm 3 nhóm chính mà bạn nhất định phải nhận diện được:
Ba nhóm lừa đảo chính với 16 hình thức phổ biến
Dựa trên dữ liệu từ Cục An toàn thông tin (Bộ Thông tin và Truyền thông) cùng quá trình theo dõi, phân tích của GMNC, các hình thức lừa đảo đang được chia thành ba nhóm lớn.
Nhóm 1: Giả mạo thương hiệu – mượn danh uy tín
Đây là con đường nhanh nhất để kẻ xấu chiếm được lòng tin:
- Giả mạo tổ chức: Gửi SMS hoặc email mạo danh ngân hàng, cơ quan nhà nước, công ty tài chính, yêu cầu truy cập link lạ hoặc cập nhật thông tin.
- Website giả mạo: Tạo trang web có giao diện và tên miền gần giống trang chính thống để thu thập tài khoản, mật khẩu, dữ liệu cá nhân.
Mục tiêu của nhóm này là khiến nạn nhân tin rằng mình đang làm việc với một đơn vị “đáng tin cậy”, từ đó tự nguyện cung cấp thông tin nhạy cảm.
Giả mạo thương hiệu, mượn danh uy tín là hình thức phổ biến nhất đầu năm 2026
Nhóm 2: Chiếm đoạt tài khoản – tấn công danh tính
Thay vì đánh trực diện vào tiền, nhóm này đánh vào danh tính số:
- Hack tài khoản mạng xã hội: Chiếm quyền Facebook, Zalo, TikTok để mạo danh chủ tài khoản đi vay tiền người thân hoặc tống tiền chính chủ.
- Ứng dụng tín dụng đen: Quảng cáo vay nhanh, vay không cần thế chấp, sau đó đẩy nạn nhân vào bẫy lãi suất cao và ép trả bằng các biện pháp tinh thần.
Một khi tài khoản bị chiếm đoạt, nạn nhân không chỉ mất tiền mà còn mất uy tín cá nhân trong các mối quan hệ xã hội.
>>> Xem thêm: Tin tức
Nhóm 3: Các hình thức kết hợp – kịch bản tâm lý phức tạp
Đây là nhóm nguy hiểm nhất, liên tục biến đổi và được GMNC cập nhật thường xuyên:
- Giả danh cơ quan chức năng: Gọi điện dọa liên quan đến án ma túy, phạt nguội, điều tra hình sự để ép chuyển tiền “xác minh”.
- Cuộc gọi đầu số lạ: Chỉ cần bắt máy có thể bị trừ tiền trong tài khoản viễn thông.
- Tuyển cộng tác viên online: Giả mạo sàn thương mại điện tử lớn để dụ nạn nhân nạp tiền làm nhiệm vụ.
- Tin giả, từ thiện ảo: Lợi dụng lòng thương người để kêu gọi quyên góp rồi chiếm đoạt.
- Lừa đảo bán hàng online: Bán hàng không tồn tại, hàng giả hoặc chiếm tiền đặt cọc rồi biến mất.
- Giả mạo người nổi tiếng: Dùng tài khoản giống Fanpage tích xanh để nhắn tin riêng dưới danh nghĩa trợ lý, nhân viên.
- Bẫy tình cảm (romance scam): Kết bạn, tạo mối quan hệ tình cảm rồi dẫn dụ đầu tư hoặc gửi tiền.
- Cài mã độc: Gửi link phần mềm crack, tiện ích trình duyệt để đánh cắp dữ liệu ngân hàng.
- Thông báo trúng thưởng: Dẫn điền thông tin vào website giả để chiếm đoạt tài khoản.
- Nâng cấp SIM 4G/5G: Chiếm quyền kiểm soát số điện thoại để lấy mã OTP ngân hàng.
- Email mạo danh: Gửi thư đe dọa từ ngân hàng, ví điện tử để ép người dùng thao tác theo hướng dẫn.
- Sàn đầu tư ảo: Dụ tham gia crypto, Forex, đa cấp nhị phân với lời hứa “việc nhẹ lương cao”, sau đó sập sàn.
Nhóm lừa đảo nguy hiểm nhất là kết hợp các kịch bản tâm lý phức tạp thao túng người dùng
Dù hình thức khác nhau, điểm chung của nhóm này vẫn là khai thác yếu tố tâm lý con người: sợ hãi, tham lam, cả tin và cô đơn.
>>> Xem thêm: Triệt phá “sào huyệt” lừa đảo 500 tỷ đồng tại Campuchia
GMNC cảnh báo: Mục tiêu cuối cùng luôn là thao túng và chiếm đoạt
Qua các kịch bản được tổng hợp, GMNC nhận định: Lừa đảo trực tuyến không còn là hành vi đơn lẻ mà đã trở thành chuỗi hành vi có kịch bản, có nghiên cứu tâm lý người dùng. Mục tiêu không chỉ là tiền, mà còn là dữ liệu, danh tính và khả năng kiểm soát hành vi của nạn nhân.
Đáng chú ý, việc xuất hiện nhiều tài khoản mạo danh GMNC cũng tạo thêm một tầng rủi ro mới, khiến người dùng dễ nhầm lẫn giữa cảnh báo thật và nội dung bị lợi dụng để trục lợi.
Lời khuyên và hướng dẫn an toàn từ GMNC
Vì hoạt động trong lĩnh vực nhạy cảm, GMNC xác định rõ: thông tin sai lệch có thể gây hậu quả tức thì. Từ các phân tích thực tế, GMNC đưa ra bộ khuyến nghị dành cho người dùng mạng.
Nguyên tắc “3 không”
- Không tin lời mời chào “việc nhẹ lương cao”, đầu tư sinh lời bất thường.
- Không cung cấp OTP, mật khẩu, dữ liệu cá nhân cho bất kỳ ai qua điện thoại hay tin nhắn.
- Không truy cập link lạ từ SMS, email, mạng xã hội không xác thực.
GMNC hướng dẫn nhận diện và thực hiện biện pháp an toàn, tránh bẫy lừa đảo trên không gian mạng
Cảnh giác với hành vi giả mạo
- Xác minh danh tính: Khi nhận yêu cầu chuyển tiền từ người thân, cần gọi trực tiếp hoặc video để kiểm tra. Công nghệ deepfake có thể giả giọng và hình ảnh.
- Nhận diện GMNC chính thống: GMNC là mô hình nội dung cảnh báo, không yêu cầu chuyển tiền, không thu phí, không thu thập thông tin tài chính cá nhân dưới bất kỳ hình thức nào.
Hành động khi phát hiện rủi ro
- Nếu lỡ bấm link lạ hoặc cung cấp thông tin, cần khóa thẻ ngân hàng và đổi mật khẩu ngay lập tức.
- Báo cáo cho các cơ quan chức năng hoặc cổng cảnh báo an toàn thông tin để ngăn chặn thiệt hại lan rộng.
- Theo dõi các kênh cảnh báo chính thống để cập nhật thủ đoạn mới.
Kết luận
GMNC khẳng định: Lừa đảo ngày càng tinh vi, nhưng nhận thức và sự tỉnh táo vẫn là lớp phòng vệ quan trọng nhất. Trong môi trường số đầy biến động, mỗi người dùng cần tự trang bị kỹ năng nhận diện rủi ro, thay vì chỉ phản ứng khi đã trở thành nạn nhân.
GMNC sẽ tiếp tục cập nhật, bóc tách và cảnh báo những chiêu trò mới nhằm hạn chế tác động của các “kịch bản lừa đảo” lên cộng đồng. Việc chia sẻ thông tin đúng cách và đúng nguồn không chỉ giúp bảo vệ bản thân mà còn góp phần giảm thiểu thiệt hại chung cho xã hội.
