Chiến lược tổng thể chống tội phạm tài sản số tại Việt Nam

Năm 2025 đánh dấu cột mốc đen tối của an ninh tài chính toàn cầu khi 17 tỷ USD tiền lừa đảo trực tuyến đã bị tẩu tán qua các kênh tài sản số. Trước sự “hội tụ” của công nghệ AI và các mạng lưới rửa tiền xuyên biên giới, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu cấp bách về một chiến lược phòng thủ đa tầng.

“Yết hầu” của dòng tiền bẩn

Theo các chuyên gia, tội phạm tài sản số hiện nay không còn hoạt động đơn lẻ mà đã chuyển sang mô hình “công nghiệp hóa”. Chúng sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để thao túng tâm lý và biến các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) thành “máy rửa tiền” tự động.

Ông Jack Nguyễn, Giám đốc điều hành quỹ đầu tư BlockBase, nhận định rằng Việt Nam đang đối mặt với 3 lớp rủi ro: nạn nhân trong nước tăng nhanh, hạ tầng trung gian (SIM rác, tài khoản ngân hàng ảo) chưa được làm sạch triệt để và sự xâm nhập của các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia.

Ông Jack Nguyễn, người điều hành quỹ đầu tư BlockBase

Điểm mấu chốt để chặn đứng vòi bạch tuộc này chính là các “off-ramp” – nơi tiền ảo được đổi ra tiền mặt. Việc kiểm soát chặt chẽ các tài khoản trung gian (mule accounts), các tiệm vàng trá hình và thị trường OTC (chợ đen) được xem là “yết hầu” chiến lược để cắt đứt dòng lưu thông của tội phạm.

>>> Xem thêm: Tin tức

Siết chặt khung pháp lý và định danh

Đồng quan điểm về việc cần một cơ chế thực thi mạnh mẽ, ông Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) – Giám đốc Dự án Chống lừa đảo, nhấn mạnh việc siết chặt quản lý nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (VASP) theo chuẩn quốc tế FATF. Trong đó, các quy trình như eKYC (định danh điện tử), “Travel Rule” và cơ chế “đóng băng khẩn cấp” tài khoản chỉ trong vài phút là những công cụ sống còn.

Giám đốc dự án Chống lừa đảo – chuyên gia bảo mật Ngô Minh Hiếu

Về góc độ luật pháp, Luật sư Nguyễn Thị Hoàng Dung (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng blockchain là một nghịch lý: minh bạch về giao dịch nhưng ẩn danh về danh tính. Do đó, nếu không có khung pháp lý về chống rửa tiền (AML) và báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR) đồng bộ, công nghệ này sẽ tiếp tục bị tội phạm khai thác.

Việt Nam đang có lợi thế lớn nhờ trục phối hợp giữa An ninh – Viễn thông – Tài chính, đặc biệt là việc gắn SIM chính chủ với dữ liệu VNeID. Đây chính là tiền đề để xây dựng một không gian “niềm tin số” vững chắc, thay vì chỉ chạy theo xử lý phần ngọn.

>>> Xem thêm: Hà Nội: Mất bộ tranh 17 tỷ đồng vì tin lời kẻ “nổ” quen VIP

Góc nhìn chuyên gia GMNC: “Đừng đợi mất bò mới lo làm chuồng”

Dưới góc độ của GMNC Club – hệ thống chuyên bóc tách các hành vi thao túng và lừa đảo trực tuyến, các chuyên gia của chúng tôi đưa ra những nhận định bổ sung về thực trạng này:

1. Thao túng tâm lý là “vũ khí” lõi: Công nghệ (AI, Blockchain) chỉ là phương tiện, gốc rễ của lừa đảo vẫn nằm ở các kịch bản thao túng tâm lý cực kỳ tinh vi. Tội phạm đánh vào lòng tham (đầu tư lãi cao), nỗi sợ hãi (giả danh cơ quan pháp luật) hoặc sự cô đơn (lừa đảo tình cảm).
2. Sự chuyển dịch sang “KOL bẩn”: GMNC nhận thấy xu hướng tội phạm sử dụng các KOL/Influencer để quảng bá cho các sàn Ponzi, tài sản số rác. Đây là hình thức “tẩy trắng” lừa đảo dưới vỏ bọc đầu tư tài chính chính thống, khiến người dùng mất cảnh giác.
3. Hạ tầng lừa đảo đang “thanh lọc” ngược: Khi chúng ta siết chặt định danh, tội phạm sẽ chuyển hướng sang thu mua tài khoản của người dân ở vùng sâu vùng xa hoặc sử dụng Deepfake để qua mặt hệ thống eKYC.

Nhận định từ GMNC: “Cuộc chiến chống lừa đảo tài sản số không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà là cuộc chiến về nhận thức. Một hệ thống định danh mạnh đến đâu cũng sẽ vô dụng nếu người dùng vẫn sẵn sàng ‘bán’ danh tính của mình hoặc tin vào những lời hứa hẹn lãi suất phi lý trên mạng xã hội.”